تندیس شاعرانگی، آواز جاودانگی

بهدین کریمی (نشریه سیلوئت – گاهنامه تخصصی دیزاین) – چهارشنبه، سیزدهم مارس 2024؛ خبر درگذشت مارچلو گاندینی، طراح خودرو شهیر و بلندآوازه ایتالیایی، جامعه دیزاین را با فقدانی سخت و اندوهی عمیق مواجه ساخت.

صحبت از دیزاینری است که طرح‌های نفسگیر و ماندگارش، برای بسیاری از پسران (و شماری از دختران) در سنین کودکی، نوجوانی و جوانی حکم “کارخانه رویاسازی” را داشته و دلیل برانگیخته‌شدن شور و اشتیاق آنها نسبت به این وسیله نقلیه چهارچرخ بوده است و صد البته، عاملی اساسی و الهام‌بخش برای قدم نهادن آنها در وادی طراحی خودرو.

در دنیای دیزاین، طراحی‌های گاندینی با خطوط برجسته، اشکال آوانگارد، پیکره‌های گُوِه‌ای‌شکل (Wedge-Shaped) و تناسبات چشمگیرش شناخته می‌شود. برای بیش از نیم قرن، نوآوری‌های زیبایی‌شناسانه او تاثیری انکارناپذیر بر چارچوب‌ فکری طراحان و شمایل خودروها داشته است.

پس از درگذشت گاندینی، جمع کثیری از طراحان سرشناس به او ادای احترام نموده و برای چندمین بار لب به تحسین از جایگاه ممتاز و دست‌نیافتنی‌ وی گشودند؛ از کریم حبیب (سرطراح کیا) و لارنس ون دن اکر (سرطراح گروه رنو) گرفته تا فلاویو منزونی (سرطراح فراری) و …

در اواخر دهه 1960 و همچنین در دهه 1970، گاندینی به استفاده گسترده از خطوط تیز و اشکال زاویه‌دار (با کارکرد مشخص و هدفمند) روی آورد که هم برای عموم مخاطبان و هم برای منتقدان، نفسگیر و اغوا‌کننده بودند. فلسفه دیزاین او بر ادغام یکپارچه فرم و عملکرد، و همچنین تلفیق بینش هنری و دانش مهندسی، استوار بود.

گاندینی در سال 1966 -زمانی که تنها 27 سال سن داشت- دست به آفرینش مخلوقی جاودان زد که در فهرست “زیباترین خودروهای تمامی دوران” برای خود جایگاهی ازلی و ابدی تصاحب نموده و به عنوان یکی از “نخستین اَبَرخودروهای حقیقی تاریخ” نیز شناخته می‌شود؛ لامبورگینی میورا به عنوان ماحصل و خروجی ذهن و قلم او (در سومین دهه از زندگی پُربارش)، بی‌اغراق تنه به تنه آثار بزرگانی میزد که دارای سن و سابقه‌ای به مراتب بیشتر بودند. جالب است بدانید که میکلانژ هم در سن 29 سالگی تندیس داوود را تکمیل کرده بود؛ همانا خاک ایتالیا از دیرباز قلمرو رشد و تعالی چنین بزرگ‌مردانی بوده است…

بسیاری از منتقدان و کارشناسان روی این مورد اتفاق نظر دارند که معروف‌ترین و شورانگیز ترین دیزاین گاندینی را بی‌تردید باید لامبورگینی کونتاش (Countach) دانست؛ خودرویی که تاثیر و میراثش تا همین امروز هم در DNA دیزاین خودروهای لامبورگینی کاملا ملموس و مشهود است.

گاندینی همچنین در سال 1968 و با کانسپت آلفارومئو کارابو (Carabo) ایده استفاده از درب‌های “قیچی‌وار ” (Scissor Doors) یا “بال سوسکی” را ارائه کرد و در سال 1973، این ایده را در لامبورگینی کونتاش LP400 عملی و نهایی نمود.

لانچیا استراتوس HF را باید یکی دیگر از مخلوقات نامدار گاندینی به شمار آورد؛ خودرویی که سه دوره متوالی قهرمانی مسابقات رالی جهانی را در کارنامه دارد (1974، 1975 و 1976) و به اعتقاد کارشناسان، گاندینی در این خودرو با ارائه شمایلی مبتکرانه و خلاقانه برای مجموعه شیشه‌های جلو و جانبی (که باعث شباهت این بخش از خودرو به آفتابگیر کلاه کاسکت می‌شد!)، از جمله پایه‌گذاران یکی از ترندهای محبوب و پُر ارجاع در تاریخ طراحی خودرو لقب گرفت و آن ترند، مخفی‌سازی ستون A (ستون جلو) است؛ تمهیدی بصری که توسط طراحان در خودروهای امروزی و جدید نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

افق دید و استعداد گاندینی تنها به همکاری با لامبورگینی و طراحی خودروهای سوپراسپرت محدود نمی‌شد و او به عنوان یک دیزاینر -چه در دوران حضور در استودیو برتونه (بین سالهای 1965 تا 1979) و چه در دوران فعالیت به عنوان فریلنسر (در دهه های 1980 و 1990 میلادی) – دارای انعطاف‌پذیری و تطبیق‌پذیری بالایی بود و خودروهایی در فرم‌های بدنه مختلف و سگمنت‌های گوناگون برای طیف متنوعی از خودروسازان طراحی نمود؛ از مزراتی، بوگاتی، آئودی، ولوو، فولکس‌واگن و رنو گرفته تا نیسان، سیتروئن و … .

همکاری گاندینی با برخی از این خودروسازان، به تعاملی بسیار مثمرثمر و مفید بدل گشت؛ از جمله همکاری با ب‌ام‌و در دهه 1970 میلادی که مشارکت گاندینی در خلق کانسپت “گارمیش” و نسل اول سری 5 ( با کد E12) را به دنبال داشت؛ خودرویی که با ورودش به بازار در سال 1972، پیشگام مدرنیزاسیون طیف محصولات ب‌ام‌و شد و زبان طراحی جدید این خودروساز باواریایی را به جهانیان معرفی کرد.

پس از گذشت نیم قرن از آن همکاری‌های موفق، میراث و یادگار گاندینی همچنان الهام‌بخش نسل تازه‌ای از طراحان برای تعریف و تبیین یک فلسفه دیزاین منحصربفرد (و خلق مدلهای جدید و کانسپت‌های آینده‌نگرانه) است؛ برای نمونه، می‌توانیم به تاثیرپذیری طراحان ب‌ام‌و از کانسپت گارمیش (در طراحی و توسعه تعدادی از محصولات چند سال اخیر این خودروساز) توجه داشته باشیم و یا به ارجاعات مستقیم و ادای احترام طراحان لامبورگینی به نسخه اصلی کونتاش – برای بازآفرینی این ابرخودرو در قامتی تازه و امروزی- اشاره کنیم.